Cuddio Rhestr Erthyglau

3 erthygl ar y dudalen hon

- -------..--.----------------HANES…

Rhestrau Manwl, Canlyniadau a Chanllawiau
Dyfynnu
Rhannu

HANES WAUNARLWYDD AM Y DENG MLYNEDD AR HUGAIN DI- WEDDAF. (Parhad o'r RMJyn diweddaf.) IV. AGWEDD AKD YSGIAD OI* Y LLE. — Y rjnae yn anhawdd penderfyrm pa bryd yn iawn y dechreuwyd cadw ysgol ddyddiol yma; ifcebyg mai tua'r flwyddyn 1853 lieu 1854; ond y eyntaf fel athraw oedd uu David Roberts, lien wr o Langyieiach. Ar ei ol ef daeth Owen Morgan, o Gaersalem Newydd. Wedi hyuy daeth un Andrew Pollard, o Lun- dain, yr hwn oedd yn berthynas agos i Alfred :Sterrey, Ysw., peich&nog gwaith glo Cefn- jgorwydd ar y pryd. Nid oedd y rhai hyn yn ,caelo gyflog ond a allasent wneyd oddiwrth y plant. Ond ar ol marw Andrew Pollard yn y flwyddyn 1863, ffurfiwyd yr ysgol yn un Jp'rytanaidd; a theilwng ydyw. cydnabod diolchgarwch i'r brodyr yr Aniubynwyr yn y jhm hon am fenthyg eu hysgoldy at y gwaith. yn rhitd ao am ddim trwy yr hoiL flynyddau. Ya y flwyddyn 1868, trwy yiudrech y Parchn. J. Bevan a W. Davies, adeiladwyd ysgoldy iiardd ar dir Caergynnydd, yn ddigon i gyn- mwys 132 o blant, ar brydles o 99 o flynyddau. Yn y flwyddyn 873, fl'urfiwy,l Bwrdd Y,-gol i'r plwyf, a'r flwyddyn gunlynol trosglwyad- odd yr ymddiriedolwyr yr ysgoldy iddynt. Yn 1874, ail-adeiladodd y Bwrdd yr ysgoldy, i gyimwys 140 o blant yn ychwanegol. Y mae yma. yn bresenol ysgolfeistr ac ysgol- feistres, dau gynnorfchwywr (mab a merch), yn nghyd a 230 o blant. Y mae yr ysgol hon wedi gwneyd daioni mawr; ond priodolyilyw nodi nakl oes ond un, sef Mr Morgan J ones, wedi ei godi yn ysgolfeistr, yr hwn sydd yn awr a gofal ysgol Cadle arno. V. AGWJSDD GREFYDDOL Y LLE.— Y mae lie hwn yn un o'r lleoedd rnwyaf crefyddol a fedd Cymru. Prif enwalau y lie ydynt yr Annibynwyr a'r Bedyddwyr. 1. Yr AnrUbynwyr.—Yu ol hanes eglwysi Annibynol Cymru. gan y Parehn. T. Roes, D.D., Abertawe, a J. Thomas, Liverpool, yr oedd ysgol Sabbothol gan bobl y Crwys, yn y gymmydogaeth hon, yn y flwyddyn 1833. Yn y flwyddyn 1841, dechteuodd pobl y Cadle ysgol mown owr arall o'r gymmydogaeth. Tua'r flwyddyn 1847 unwyd y ddwy ysgol yn 1m. Yn y flwyddyn 1852, cymmerwyd tir gan Mr Henry Griffiths, Bryii?iafydd, ar laydles o fil ond un o flynyddau am chwe- ifiheiniog yn y flwyddyn o ardreth, ac adeilad- wyd ysgoldy arno. Yn y flwyddyn 1858, corffolwyd yma eglwys yn rhifo 30 o aelodau, .'r Parch. J. LI. JÆes, Crwys, yn weinidog arnynt. Yuy flwyddyn 1859, cymmerodd y Parch. W, Humphreys, Cadle, ei gofal, ac adeiladodd y capel pres^nol, yr hwn a agor- wyd Meh. 24ain a'r 25ain, 1860. Costiodd y capel £ 422 148. 3^c.; meium 39 troedfedd wrth 33 troc-df, dd dros y uuuriau, a gelwir ef jganiis. Yn y flwyddyn 1861, rhoddwyd ad i Mr J. B«van, o Maosteg, yr hwn Ged.d yn yr ysgol gyda f Parch. J. B. Jones, B.A.. Penybont, ae urddwyd ef Mawrth 21, 1861. Cyihmerwyd rhan yn y gwasanaeth *aa y Parchn. Junes, Peaybont; Davies, Cwmaman; Joseph, Uanedi; Llewellyn, Motttitain Ash Thomas, Bryn; Rees, Maes- teg; Evans, Peuibre; Jones, Pquclawdd; Reett, Lliinolli; Humphreys, Cadle; Jones, Maesteg; a Datdfl, Mynyddbach. Mae Mr Xtav&n wedi llafurio yn galed o hyny hyd yn 9twr, ac y iuae yr holl ddyled wedi ei thalu, a phob poth yn myned yn mlaen yn gysurus. Bhif yr aeloilau, 160; rhif yr ysgol Sabbothol (rhwuc lyggol y.8aeaon), 161. Yr Annibynwyr iSeiuuiy.—Cangen yw lion o'r eglwys ucltod, yr hon a ddechreuwyd trwy gyfarwyddiadau Dr. Bees, Abertawe, yn y Awyddyn 1874. Y maent yn addoli yn wastry y capel Cymraeg, ac felly y nwie y ddwy ysgol yn gyxnmysg, fel y gwelir uchod. Rhif yr aelodau. ydyw 28. Nid oes yma weinidog etto, ond y saae brodyr da o Abertawe yn eu gwaaanaethu bob Sabboth. 3. Y JBedyddzvyr.—Deehreuodd yr enwad lawn yma yn y flwyddyn 1858, trwy gadw cyfarfodydd gweddio, AC ysgol Sabbothol o dy i dy. Nid oedd yn gangen o un man, ond rhai o Gaersalem Newydd, rhai o Penuel, Gasllwchwr, a rhai o Siloam, Goitre. Yn y flwyddyii 1859, dschreuwyd adeiladu capel yma ar dir Mr Ilenry Thomas, Siop. Prydles oedd y tir hwn oddiwrth Mr Henry Griffiths, Bryndafycld. Ond gwerthodd Mr Griffiths ef yn feddiant bythol i'r Bedyddwyr am y swm o JE12. Yti niwedd y flwyddyn 1859, corffol- wyd yma eglwys yn y capel anorphenedig, yn ihifo l i. Q-orphenwyd. Y capel, ac agorwyd ef yn mis Mttw.rth, 1860. Costiodd y swm o ..£450, rhwng prjTaiad y tir, gweithredoedd, a'r mtavi».u eyssylltiedig ag ef. Mesurai 36 faoedfecid wrth troedfedd dros y muriau. Yn y fiw j ua.y,u loOl, rioddwyd galwad uii- frydol i W. iiavies,' inyfyriwr yn Athrofa Hwlffordd, brodor o Goginan, swydd Aber- teifi. Cymmerodd ofal yr eglwys, yn nghyd a'r eglwys yn Siloam, ar y Sabboth eyntaf o Mehefin, 1861. Urddwyd ef Medi 4ydd a'r 5ed, pryd y gwasanaethwyd gan y Parchn. T. Davies, D.D., HwliFoidd Morgan, Llanelli; Jones, Bethesda, Abertawe; Jones, Caersalem Newydd; Williams, Salem, Llangyfelach; Davies, Gland wr; Pugh, Siloam Phillips, Treftbrest; Davies, Pontardawe a Williams, Penelawdd. Y mae Mr Davies yn parhan hyd yma yn Iled Iwyddiannus yn y lie. Yn y fhvyddyn 1867, cymmerwyd tu- ar brydles o 99 o flynyddau mewn man cyfleus, yn agos i Gower Road Station, ac adeiladwyd ysgoldy a thy byw arno, gwerth £ 250. Ar yr 8fed o Chwefror, 1874, gollyngwyd o'r fam eglwys, a chorli'olwyd yno eglwys yn rliifo 35 o aelodau. Pregethwyd ar yr achlysur gan y Parch. W. Davies, Waunarlwydd, i'r diacon- iaid; a'r Parch. J. D. Williams, Aberdulais, i'reglwys. Yll mis Mawrth, 1877, agorwyd yno gapel newydd hardd, gwerth tua £ 800. Mesura 36 troedfedd wrth 40 troedfedd. Rliif yr aelodau yn bresenol ydyw 53. Yn y flwyddyn 1872, ail-adeiladwyd y capel yn Waunarlwydd, ac ail-agorwyd ef ar y 4ydd, y 5ed, a'r 6fed o Pai. 1873, pryd y pregethwyd gan y Parchn. B. Thomas, Castellnewyd- Emlyn; Nar-Kar- Wa (Indian chief); J. Jones, Felinroal; N. Thomas, Caerdydd; W. 0. Evans, Philadelphia; a J. Davies, Siloam, Sketty. Costiodd ail-adeiladu y capel tua £ 700; mesura 54 troedfedd wrth 36 troed- fedd. Rhif yr aelodau yn bresenol ydyw 130. Ebrill 8fed, 1873, gollyngwyd 15 o aelodau er ffurfio eglwys Seisnig i addoli yn yr Ysgoldy Brytanaidd, pryd y pregethwyd gan y Parchn. Cope, Llanelli; Owens, Mount Pleasant; Davies, Waunarlwydd; a Phillips,. Abertawe. Yn y flwyddyn 1875, cymmerwyd tir ar bryd- les o 99 o flynyddau, ac adeiladwyd capel arno, yr hwn a gostiodd tua £aoo. Mesura 36 troedfedd wrth 25. Rhif yr aeiodau. yn bresenol ydyw 34. Glanmorlais. W. HARRISL

Y DULL 0 DDEWISIAD PAB.

t-... ----------SEFYDLIAD…