Symud i'r prif gynnwys
Cuddio Rhestr Erthyglau

1 erthygl ar y dudalen hon

[No title]

Newyddion
Dyfynnu
Rhannu

taach^f ^wener> ar un o heolydd Moscow, ofruddiwyd yr Arch-dduc Sergius, ew- •^ofruddiaeth Moscow. a'- ythr y Csar, trwy daflu pelen ffrwydrol dan ei gerbyd. Dengys y pethau gymerant le vn Rwsia yr wythnosau ISOe_dd diweddaf fod y sefyllfa yno yn Sty vi *'r e^haf, ac nis gellir llai nag" ar- b\v^ ° Wrldl feddwl am y dyfodol. Pa mor Vtl by nag1 i Rwsia yw ei rhyfel a Japan y lleIlderoedd y dwyrain, mae y rhyfel gerir yn K^Cn 8"artref rhwng y Llywodraeth a'r bobl y&wth gyru hwnw i'r cysgod yn ei ofnad- ffwH Mae'r Sabbath gwaedlyd' wedi cy- ?ty a c^a'on y wlad oedd' o'r blaen yn tierfU 30 mae hefyd wedi rhoddi egni a ijj newydd yn mreichiau y chwyldroadwyr bvvi? ^hafol, y rhai na phetrusant gymeryd Hod ymaith,—yn wir a wnant hyny yn brif Nid oedd ymhlith y cylch ymerodrol g a, ty .agasheid fel yr Arch-dduc Sergius. Ys- Vn h arch-deyrn yr ymerodraeth. Hyd cow diweddar' e'e oedd llywodraethwr Mos- j) a pharhai i arolygu y milwyr yn y ddinas y diwedd. Meddai ddylanwad mawr ar Ymerawdwr, ac mewn miloedd o gylchoedd svm sia ystyrir fod ei farwolaeth wedi \yi. ,Ud un o'r prif rwystrau i ryddid yn y r,' • Ni ddylid' cysylltu yr anfadwaith Yn aedlY.d hwn a'r mudiad mawr sydd (j • r^Wsia ymhlaid rhyddid. Gwaith y cym- yty 111 dirgelaidd sydd yn bod i ddinystrio & y ^reithred. Ond y mae yn ffrwyth union- yn f r ormes a'r trais annioddefol sydd y teyrnasu yn vr ymerodraeth. Sergius yw eJVythfed ° uchelwyr swyddogol y wlad dru- ^i s ^on lofruddiwyd yn ystod y tair blynedd 0 ,edd^f, ac ofnir nad yw pethau ofnadwy bv -Vn. dechreu yno. Y dyddiau diweddaf cjjpthir priod y llofruddiedig, yr hon, fel y fer r> sydd yn chwaer i'r ymerodres ac yn adr 1'r ^ywysogfes' Alice O' Brydain. Ceir y 'diadau cymysglyd am yr effaith ar yr fiacjerawdwr a'r 1]ys> ond n'd oes cunheuae'th %s cwmwl uwch y palas ymerodrol a'r ddi s'a'dd y dyddiau hyn a'i gysgodion yn ach na'r nos.. ■ -+- Aft r •. £ yn noson y tymor, cododd Mr. Asquith i ^'br )' g'welliant ar yr Anerchiad. Galwad y Gwelliant Cyntaf. Pi. i ar y Llywodraeth i apelio at y wlad oedd y cynygiad, a Z", hyny ar gyfrif fod pob ag- wedd ar Ddiffyndollaeth wedi Qy ystyried a'u trafod yn y wlad am ddwy }'$b ° amser* Bradychodd Mr, Balfour ei 'fAr^d trahaus a diystyrllyd trwy gadw o'r Mr a8"orid y drafodaeth. bwysig hon gan y Asquith. Ond prof odd gwatwareg finiog fry ,aradwr ac arddangosiad brwd y Rhydd- Jl^f(vV^r 1 beri i rai o'i gyfeillion a'tnrn am dano. Pan ddaeth i fewn, eyfeiriwyd AS( -V.Xv gwestiynau cyrhaeddgar ato gan Mr. ^eth sydd wedi rhwygo y Llywodr- cwestiwn y tollau? Ond ni y I'rilweinidog unrhyw arwydd. Pan V n Mr. Asquith at honiadau Mr. Balfour Son cynt, ynglyn a'r tir gymerodd Mr. ol 0l?e ar gwesthvn yr etholiadau achlysur- Vr ^evv'^iodd y Prifweinidog ar amrantiad. Jl'r a yn awr 'yn arddangos y parodrwydd -XA d lUM-yaf i amddiffyn ei hun ac i ateb. Gladst Ascluith> Mr. Morley, a Mr. Herbert rtlei"ai Xf6 a t:hysti°laethau i brofi fod y tir gy- ^^han i •'» ^^adstone ° 1868 i 1874 yn hoilol Erpoi° 1 r. hyn y mynai Mr. Balfour ei fod. a.c j v ^y^^iolaeth, daliai y Prifweinidog i ateb i°l j'w deru- Ond yr oedd j'fordd <lra effeith- bertVi StCW'" Trodd Mr. Asquith yn awr '3erlajn ynas pen y Llywodraeth a Mr. Cham- °edd m' a° ar waith cauwyd genau y gwr Pob0' dafodrydd ychydig fynudau yn gynt. Raij- 1 ni cheid ganddo'n awr yr un Mr. Q, y yuodd Mr. Asquith o un o lythyrau (^'dd v,'lni )(:r'a'n1 yn yr hwn y dywedai nad • • Balf^We l()d di'ri gwahaniaeth rhwng e'riodd Mi-Ula aC ^nt:au mewn egwyddor. Cyf- °! at y p/r S(ju!^ y cwestiwn yn uniongyrch- L1 TLID VDVORINID0FF' A 8ofynodd A ydych, !^e^n e!) >; yn cytuno a Mr. Chamberlain, p°Hol vn Jo -° j 'd oedd ond mudandod dor; n ac nid rhyfedd i Mr. Lloyd allan a ^weyd: Dyma'r cyfle i ateb y siaradwr'! Rhoed Mr. Austen Cham- berlain i ateb, a syrthiodd y ddadl i dir cyffre- dinedd. Ond gwnaeth Mr. Arthur Elliot, oddiar feinciau y Llywodraeth, araeth gref, yn galw am oleuni a gonestrwydd, gan sicrhau, pe y datganai Mr. Balfour ei gydsyniad a Mr. Chamberlain, y byddai iddo ef ar unwaith groesi llawr y Tý at y Rhyddfrydwyr. DAU brif arwr y ddadl y noswaith ddilynol oedd Mr. Chamberlain ac Arglwydd Hugh Chamberlain I a Cecil. I Cecil, ac o'r holl areithiau saif araeth yr olaf allan yn amlwg, Yr oedd yn un o'r areithiau disgleiriaf ac effeithiolaf a draddododd Arglwydd Hugh Cecil erioed, ac eto yr oedd mor nodweddiadol o honoi yn ei hanghysondeb a'r un d'atganiad blaenorol o'i eiddo. Nis gellir llai na theimlo, wrth ddar- llen araeth Mr. Chamberlain, ei fod mewn dyr- yswch nas mynai ei gydnabod, ac mai yr unig beth oedd ganddo i'w wneyd oedd ceisio cuddio ei anhawsderau a'i sioma gwneyd y goreu o'r gwaethaf o'r sefyllfa. Ar y dechreu ail ad- roddodd ei barodrwydd i ymladd a'i awydd i apelio at y wlad. Ond gwnai hyny yn awr, nid i alw ar Mr. Balfour i ymddiswyddo a gwneyd yr apel, ond i geisio ei amddiffyn am beidio gwneyd Y gwir yw, y mae Mr. Cham- berlain, er ei holl nerth, wedi ei orchfygu yn lan gan Mr. Balfour, er ei holl eiddilwch a'i ddiffyg gwro-ldeb. Cydnabyddiaeth o'i orch- fygiad oedd araeth Mr. Chamberlain nos Iau. Nis gallai guddio ei siom a'i chwerwder ysbryd yn llwyr, a gollyngodd allan un ymadrodd sy'n debyg o gael ei gofio'n hir: "Wedi'r oil," meddai, "y mae rhywbeth pwysicach na'r cwestiwn beth feddylia'r Prifweinidog o'm cynygion i, a dyna yw hyny, beth wyf fi yn feddwl o gynygion y Prifweinidog." Yn yr ymadrodd hwn ac eraill, codwyd y lien, a dat- gllddiwyd y gwir Chamberlain, oedd gan mwyaf yn guddieclig yn yr araeth hon. Cod- odd Arglwydd Hugh Cecil ar ol Mr. Chamber- lain, a gwnaeth un o'r ymosodiadau mwyaf miniog a chyrhaeddgar—ar Mr. Chamberlain i ddechreu, ond yn benaf ar Mr. Balfour. Eg- lurodd fod ei safle yn un eithriadol ac anhawdd. Ar bob tir, ond ar gwestiwnMasnach Rydd, yr oedd yn awyddus am i'r Llywodraeth bres- enol barhau, yn arbenig ar gyfrif cwestiwn addysg. Gyda'i holl gywreinrwydd meddyliol dadlenodd gydag effaith mawr waith y Llyw- odraeth yn ymlynu mewn swydd trwy gelu eu meddyliau. Cydnabyddai ei fod mewn an- hawsder gyda'i bleidlais. Ei amcan mawr oedd cefnogi Masnach Rydd. Prin y tybiai fod perygl mawr i'r egwyddor, a phe caffai Mr. Chamberlain gan y Llywodraeth roddi diwrnod i drafod y cwestiwn, gyda rhyddid i bawb bleidleisio fel y mynai, prin y credai y ceid un o bob tri i'w gefnogi. Methodd Mr. Chamber- lain ymatal heb dori allan i ddweyd fod hyny yn fwy nag a gafo,dd Cobden ar y cychwyn. Trodd y siaradwr arno ar unwaith, Ie,' meddai, (ond meddai Cobden y gwroldeb i wynebu dadl o'r fath.' Torodd banllefau o gymeradwyaeth oddiar y meinciau Rhydd- frydol, a tharawyd Mr. Chamberlain a mudan- dod. Clodd Syr Campbell-Bannerman y ddadl i fyny, ac ar haner nos rhanwyd y Ty, pryd y pleidleisiodd 248 dros y gwelliant, a 311 yn erbyn, yn rhoddi mwyafrif o 63 i'r Llywodraeth. -+- MAE'R Llywodraeth yn ystod yr wythnos wedi cael ei hun yn nghanol anhawsder ynglyn ag Y Llywodraeth ac Iwerddon. Iwerddbn, ac y ma'r lien L wedi ei thynu oddiar rai cyfrinachau sydd yn ychwan- eglu llawer ar ddyrvswch y sefyllfa. Cynhyrfodd penboethiad Ulster yn erbyn Syr Antony Mac Donnell, yr is-ysgrifen- ydd, ar gyfrif ei ymgais i ystyried a thrafod y cwestiwn pwysig o ddiwygio llywodraethiad Iwerddon trwy ychwanegu^yr awdurdod lleol. Yr oedd Syr Antony wedi cyfarfod ag Arg- hvydd Dunraven lawer gwaith, ac wedi rhoi llawer o help i dynu allan y cynllun. Ond bloeddiai'r Orangemen am ddiswyddiad yr is- ysgrifenydd, ac o'r divvedd trodd y Llywodr- aeth i ymosod arno. Ond yn y ddadl yn Nhy'r Arglwyddi nos Wener, caed allan fod yr Arg- lwydd Raglaw a Mr. Wyndham yn gyfranog o'r camwedd! Rhoddodd y dadleniadau hyn fywyd newydd yn y ddadl ar gynygiad Mr. Redmond ar lywodraethiad Iwerddon ddech- reu'r wythnos hon, a chafwyd, drwy'r ddadl, gryn lawer o oleuni ar yr hyn gymerodd :Ie. Mae'n amlwg fod Mr. Wyndham a'r Llywodr- aeth wedi penderfynu gwerthu Syr Antocy) ond er yn ei geryddu am fyned yn mhellach nag y caniatai eu Toriaeth ddall hwy iddynt oddef iddo, nid oes arwydd eu bod yn ei wthio o Gastell Dublin. Bu sibrydion fod Arglwydd Dudley wedi anfon ei ymddiswyddiad i mewn, ond deallir nad oes un sail i hyny. Mr. Wynd- ham sydd wedi ei ddarostwng fwyaf trwy yr helynt, ac efe ddylai ymddiswyddo. Dengys y bleidlais ar welliant Mr. Redmond, hefyd, fod y Llywodraeth wedi ei gwanhau. Nid oedd ei mwyafrif ond 50-286 yn erbyn 236. ♦ MAE cledd y Llywodraeth yn cael ei ddal uwch- ben Sir Feirionydd, a'r Ddeddf Orfodol yn cael Bygwth Sir Feirionydd, ei bygwth oni bydd i'r Pwyligor Addysg wneyd yn glir cyn diwedd yr wvthnos nesnf eu bnd vn barod i gario allan ddarpariadau y Ddeddf Addysg trwy dalu arian o'r t ret hi at gvnhal- iaeth yr Ysgolion Eglwysig. Mae, grants y Llywodraeth yn y Sir yn fyr o XI,300 i gyfar- fod a gofynion yr ysgolion gwirfoddol, ac nid yw7 y Pwyligor Addysg yn barod i gymeryd1 unrhyw gam fyddo yn myned ar draws pen- derfyniad y Cyngor Sir i beidio defnyddio'r dreth at addysg- enwadol. Dylid cofio nad' yw yr anhawsder yn Meirionydd yn profi fod y polisi cenedlaethol yn fethiant. Profa hanes Sir Gaernarfon a siroedd eraill yn wahanol. Trwy oedi syrthio i mewn a'r polisi Cymreig yr arweiniwyd y Pwyligor i'r dyryswch presen- ol. Fodd bynag, argoela pethau fod brwydr gyntaf y Llywodraeth a'r awdurdodau addysg" y z> Cymreig i'w hymladd yn Meirionydd. Deallwn i Mr. Haydn Jones, Ysgrifenydd Pwyligor Addysg y Sir, dalu ymweliad a Thy y Cyffre- din ddechreu'r wythnos o'r blaen, a chael ym- gynghoriad maith a'r arweinwyr Cymreig. Yn nghyfarfod y blaid Gymreig ar ddcchreu'r tymor, penodwyd tri o'r aelodau Rhyddfrydol i ystyried y sefyllfa gyda Mr. Haydn Jones ac y "I eraill. Cedwir y symudiadau presenol yn gyf- rinach, ond sibrydir nad yw Mr. Lloyd George a'r arweinwyr yn tueddu i osgoi brwydr. Cyf. erfydd y Pwyligor ar yr ail o Fawrth, ond sonir am alw ynghyd Bwyllgor Gweithiol y Gym- deithas Ryddfrydol, er cadarnhau breichiau y Pwyligor Addysg. Deallwn nad yw sefyllfa arianol y Sir o gwbl yn foddhaol, yr hyn a bar fod y sefyllfa bresenol yn un o anhawsder eithriadol. Profid yn y Pwyligor Arianol yr Abermaw pa mor anhawdd oedd gwneyd i fyny yr amcangvfrifon am y flwyddyn ddyfodol, ac eisoes clywir sibrydion am ad-brisiad. ♦ Es fod mynych glywed rhyw fath o adrodd- iadau am arwyddion a rhagolygon heddwch yn Sibrydion Heddwch. tanu amheuaeth ar bobpeth glywir, cymer y sibrydion ffurf fwy pendant yr wythnos hon, ac o gymaint a hyny maent yn fwy gobeithiol. Dywedir foci Llywodraeth Rwsia wedi ystyried y cwpstiwn yn ddyfal, ac wedi syrthio ar linellau y telerau ar y rhai y bodd- lonent i derfynu y rhyfel. Dyma bwyntiau y telerau honedig: Rhoddi Korea dan ofal Japan; Caniatau Porth Arthur ac arfordir Liao-tung i Japan; gwneyd Vladivostock yn borthladd agored; ac adfer Manchuria hyd Harbin i China. Yr hyn adewir allan, sef swm o iawn i japan, a ystyrir y diffyg máwr yn y cynygion hyn. Pa sail bynag sydd dros eu cyhoeddi, mae gweddi'r holl fyd Cristion- ogol am i heddwch gael ei adferu ar fyrder. DYLAI y blaid Ryddfrydol yn y Senedd gymer- yd at ei chalon yr hyn ddywed Mr. Massing- Gwers i'r Rhyddfrydwyr. ham am yr hyn ddigwydd- Z, odd brydnawn Mawrth. N i cheir un arwydd y bydd i Mr. Balfour ddadp-orffori nes y g-orchfygir ef yn. y Ty. I wneyd hyny, rhaid i'r Rhyddfrydwyr wylio ar bob cyfle posibl. Cynygiodd Mr. Balfollr fod y Ddadl ar yr Anerchiad i gael y flaenoriaeth ar bob cwestiwn, hyd nes y deuid i ben. Gan fod hyny yn golygu myncd ar draws cwestiynau pwysig, gwrthwynebai Mr. Gibson Bowles, a rhanwyd y Ty. Yr oedd mwyafrif y Llywod- raeth yn 58. Ond nid oedd ond 77 o Rydd- frydwyr, allan o 210 yn pleidleisiOj tra yr, oedd 68 o'r Gwyddelod, allan o 82