Symud i'r prif gynnwys
Cuddio Rhestr Erthyglau

13 erthygl ar y dudalen hon

IAITH Y WLAD A'l THELEJDION

Newyddion
Dyfynnu
Rhannu

IAITH Y WLAD A'l THELEJDION (GaD F euryn J Y RHAGENW PERTHYNOL "A" yn traethu ar y pwnc uchod yn y golotfn hon o'r blaen, ond deisyfir arnaf gan fy ughyfaill, J.W., ac eraill, ddywedyd gair ymhellach arno. Fel y dywedais o'r blaen, un o'r pethau gwrtihunai yn ein llenyddiaeth ddiweddar yw aibsenoldefb yr a" berthynol o ftaen berifau. Nid ysgrifeiiiyddion dined yn unig sy'n euog o hepgor yr "a" pan fo gwir angen amcLani, and y mae amryw o'n lie nor- ion unwvoif adnaibyddus yn feius yn hyn o beth. "Hawdd iawn fyddai llenwi'r golofn hon gydag enghreifftiau o'r bai hwn. Cym- esner ertghraifft neu ddwy Y dynion waedd. oat, uwahaf, ete;" y gwirioneddau hawliant (fwyajf o sylw," "dengys. presenoldeb y gen- faint foch mai nid Iddewon drigent yno. I Onid yw ymadroddion o'r fath YN ANGHYFRYD lit GLUST, wehan ibopeth arcill? Dylesid rhoi "<3." o flaen y berfau, waeddant," "hawliant, *dri"ent," yn yr ymadroddion uonod, fel hyn r"Y dynion a waeddant," y gwirion- eddau » hawliant," "Iddewon a drigent.' Gwell dywedyd wrtih fynd hedbio mai tros- edd anifaddeuol yn eribyn rheolau ein hiaifch yw agTifennu uwchaf," am uchaf, fel y gwna°awdur yr ymadrodd cyntaf a ddyfyn- nwyd: ni bU6&Ù wiaeth iddo ddywedyd "buwchod" am "ifuchod," fel plant bach yn dechreu siarad. N1 HEPGORIR YR "A" gan neib sy'n deal! ei iaitih yn weddol dda, ac nis heptgorwyd erioed. Fe'i ceir bob am. ser yn y Bei/bl, ac yn ein hen Ienyddiaeth. Mae'r bardd o dan fwy o demtasiwn na neb aatall i'w gadàeJ allan, ond nis gadewid allan gan ein beirdd awdurol er dyddiau Aneirin; and y mae beirdd yr oeshon yn "ddioifal yamala" gydia'r a," fel gyda llawer o beth- au eraill. Mae ein beirdd goreu, fodd byn- nag, yn dra gofalus am beidio a i gadael allan, &c ni chymer neb fwy o oifal na J. R. TRYIFANWY. Nid yw'r peth yn ddyrys o gwbl—dim ond rhjoi't "a" o flaen (berfau, ac afraid ymhel- aethu ar yr agwedd hon i'r pwnc. Pwnc pwysig yw perthynas y ferf a'i syl- r foil; a dylai pdb llenor CymTaetg wybod erbyn hyn mai'r ferf uniigol a ddylid ei harfer pan na bo'r rhaigenw peraonol yn sylfon iddi. pan rheugenw personol yn sylfon, neu'n weitliredydd, i'r ferf, yn y rhif lluoeog y (bydd y ferf y pryd hwnnw. Oraffer er yr «jgjhreifftiau a genlyn TE39TAIMIEINT NiElWYDD1: Ac wele, hwy a lefasant, gan ddywedyd," etc. M "A hwy, wedi myned allan, a aethant 1 r geniaint foch." "lHwy a fynegasant bdb peth." "tHwy a ddygasant ato wr claf o'r parlye." "'Hwy a ddywedasant wrth ei ddisgytblion ei." Dyna bum' engjhraifft ar eu oyfer o'r tudalen cyntatf y disgynnodd fy llygioid arui, ac y iroaent yn gywir bob un, wrth igwis. Y rhea. »m bod y ierf luosog yn gywrr yn y cysyll- tiadau ym ydyw am mai'r RHAGENW PFjRSONiOL HWY" yw aylfon y ferr. (Ni ellid rhoi'r berfau uchod yn y rhif unigol. Gwyr pdb Oymro wrtih ddim gwell na "synnwyr y fawd" na •wriai "hwy a lefodd" mo'r tro. Ond pan na bo'r rhagercw personol yn sylfon i'r ferf y mae priod-ddull y Gymiaeg yn hawlio'r fenf Troer yn awr at yr ymadroddion a ddyfynnwyd eieoes fel enghreifftiau o'r bai o hepgor yr "a" lie nis dylesid. Yr ymad- rodd cyntaf a ddyiynnwyd ydoedd, "y dyn- ion waeddant uwohaf," ac fel hyn y dylesid ei figrifemm n "Y dynion a waedda. uchaf." Møe "waeddant" YN fTFCRF RAGBNiWOL ynddi ei hun, canys y mae'n cynnwy3 y rhag. èrrw. Byagwyd hynny gan yr Atihro Syr John Morris Jones inor bell yn ol a.. 1890. Nid shout" ydyw ystyr gwaeddant," fel y gwyr pawb, ond "Ley shout." iMa.e'r ferf yn cynnwys y rhaigenw. C'TOiffer ar eiriau'r Atihro: "iFel hyn nid 'came' ydyw 'deuth- ond 'they came.' Nid ffuiu i 'gytuno* sylfon lluosog ydyw 'gweleant,' ond ffurf yn cynnwve- y sylfon; ei y.tyr yw nid 'saw,' ond "they saw.' Ystyr 'y dynion a welsanfc' ydyw nid 'the men who saw,' ond 'the men whom they saw.' tDyna yn ddi-ddadl briod- ddull y Gymraeg." felly fod YíR YM ATXRlOTHDIAiNi ERAIKL fcedtyd yn anighywir. Y gwirioneddau a hawlia," nid "a hawliant"; "yr Iddewon a dragai," nid ua drigent." Un o'r petihau mwyaf gwrthun mewn Cym- raeg diweddar yw'r ymgais a wneir am unddb" o'r iath mewn brawddtg gidarnhaol yrjglyn a'r ferf "lood." 'Dywedir "y beirn- ioid ydynt," yn lie "y beirniaid yw." Mae rhai o'n llenoirion amlycaf yn eithafol o feius 111 y peth hwn. Ouid anghi-mreig i'r eithart yw ymadroddion fel hyn :—" y gwidoneddau ydynt yn sylfeini, eic." dieg'wyddor ydynt y dynion a wnant hynny." Yn wir, y mae'n gvwilydd igalw pliai sy'n euoj o egrifennu pethau RiHCiDRESGAR A GWRTH-GYMRIEIG fel yna yn llenorion o gwibl, ac eto mae dau neu dri o yt»gnfenyddion tra adnalbyddus yn euog o'r gwrthuni bob tro y rhoddant bin ar ur. 'Ni raid i mi ddywedyd wrth neb o f.'darllenwyr Yr Herald" mai "sydd" sydd i fod yn "ydynt" cyntaf acw, ac "yw" yn ail- Y »w-irioneddau sydd yn syl- ^eini"; diegwydaor yw'r dynion a wnant feynny' lMae rhoi "ydiynt" yn y cysylltia.u yna mor groes i arfetr y CVimro nes mae'n deaJl sut y gall neib syrtlhio i'r cam- wedd. Dywedais mai YN Y FFTaKF UNTGOL y dylai'r ferf fod pan na bo'r rhaigenw per- sonol yn sylfon iddi; ond dylwn ohwanegu wa ddylid arfex y igyetra^en honno os pair ei fierier unrhyw amwysedd. Os bydd modd oamddeall vr ystyr trwy roi'r ferf unigol gwen rhoi'r ffurf "luosog. Fel y oanlyn y dywedodd yr Athro Ifor Williams., M.A., wrthyrf dro yn ol, ac y mae'n werth dal a.r ei etriau :■—"iDyna'r math o frawddeg a geir yn y Gododdin, er enghraifft, amryw weithiau. Gwyr a aeth Gatraeth, "The men ■ who went to Catraeth." Gwel- wch amryw enghreifftiau o'r frawddeg, yna yn liyfr Aneirin yn y Gododdin. Eto, mewn rulbric, tud. 28 (argraffifld Dr. Gwenogfryn Bvans) dyry'r llawysgrif hyn o newid, Am goffiau ene gorchanen rinedi e gwyr a aethant e gatraeth." Amlwtg yw bod y sylw yna yn ddiweddarach na sy^wedd y farddonieeth efallai o GANINOEIDD 0 FLYNYDfDOEtDD. Bto y mae'r llawysgrif yn hen-13 ganrif— oddeutu 1250, fel ruad yw'r aystrawen o ddef- nyddio'r ierif yn y lluosog i'w gwTtbod bob amBer. Mater o eglurder ystyr yw, a hyf- rydweh sain—newid arddull. pam y oeir urddag anar'erol yn y Beibl trwy dd- nyddio'r gystrawen hon. Dyma gystrawen i defbyg, fodd bynneig, l!e dylid rhoi'r ferf yn y lluosog, i ddangos yr ystyr:— Treulaw y dydd a wnaethant drwy ym. didan. (Lly3r Ooch, Td. 75.) Yr ystyr yw, 'They spent the day in etc. Os am ddefnyddio a ? rhaid eydd wrth ferf luosoj yna." fDrwjj ia.wn yw rhoi yr hwn," "y rhai," ie-l rha^enwau pe thynol mewn brawddeg. irav/ddeg, y dytMon svdd yn berth- ynol, a g-ATsrthus yw dy-vodyd, "y dynion y rboi ydynt," ffl y mae ar-Mjr rhai. Ymo-^eler eu defnyddio ond yn unig el rh-nrflaen- ydd i'r rha^enw per thy n. • mecrifi, 1R H'vn sv'n evrru'r mollt i hedeg. Gwell dywedyd eto lAJD om A" o flaen pku," a'i wah.in<l ameerau, "pioedd." "lpieuffo," "Tvieufydd," ac o flaen "sydd." cran frxl iddynt ei-oea ffurf ragen- wodd berthync!. Pwy biau gwaed piiixxn rwin, ebe Tudur Aled," nid "a bieu." Amhriod^l yw øgrif. etMm. "y dynion air- myned," yn lie dynion myned." On ofdwir y petha-t hyn cof, ac nid ^&odd cu n; neb fod mewn

LLITH Y LLEW .

TAFLU BACHGEN ICHWA^EL .

[No title]

PARLWR Y BEIRDD .-

CENHADAETH Y CYMRY .

CYMDEITHAS HYNAFIAETKAU CYMRU

YR EISTEDDFOD

-'HERALD'FACH Y PLANT

Advertising

IAITH Y WLAD A'l THELEJDION

PARLWR Y BEIRDD .-

YR EISTEDDFOD