Symud i'r prif gynnwys
Cuddio Rhestr Erthyglau

6 erthygl ar y dudalen hon

Awel o'r De.

Newyddion
Dyfynnu
Rhannu

Awel o'r De. [Gan BRENNI BROWN, j Cenedlgarwch Caerdydd Cy.nhyrfodt> un o newyddiadiiron Caor- dydd yn fawr am ddywedyd ohonom fod Cymry'r ddinas yn esgeuluso eu hiaith, a cheisiodd gymharu cenedlgarwch Caerdydd a chenedlgarwch Lerpwl. Nid oes angen- raid cymhariaeth o gwbl. Ymffrostia Caer- dydd yn ei theitl o Brif Ddinas Cymru, a pho bai ond yn rhinwedd hynyna, dylasai hi fod ar y blaen. -Rhaid cyfaddef, serch hynny, nad yw'r iaith yn cael ei lie priodol yng nghynnydd ei bywyd. Caiff ei halltudio i raddau tra anymunol, a choisir ostroni pob sefvdliad gwir Gymreig o'r ddinas. Ys dvwododd Dr. Ben Davies ynghapel Minnv Street y Sul diweddaf, hawdd yw llefain ockii ar lwyfanllau-" Oes y byd i'r Iaith Gym- raog." Ond beth yw hynny da, pan na fedr plant ein haehyvdydd siarad ein hiaith yn gywir, heb son am ei hysgrifonnu. Tua dwy flynedd yn ol, sefydlwyd yma ysgolion nos er dysgu'r Gymraeg ond rlivfedd cyn lleied eefnogaeth a gant. A phe rliifesid ieuenctid y capelau Cymraeg fedrant yr iaitli, buasai'r carlyniad yn ddigon i aflonyddu beddau cewri y dyddiau fn. Onibai am y ffrydlif gyson a ddylifa i mown o fannau. mwyaf gwlodig ein gwlad, collasai'r Gymraeg ei hunan ym merw Seisnig Caerdydd. I-,idsii-i-, mao yma rai a ymegniant yng ngwyneb y gwrthwvnebiadau i gyd, ond ychydig, ysywaeth, fedrant wneud pan fo cymaint yn tynnu'r ffordd arall. Nid yw cenedlgarwch y rhai hynny a alwant eu hunain yn Gymry ond megis ewyn y gwin wrida ar fyrddau gwledd- oodd cenedlaethol" Caerdydd. Nid yw peth fel yna ond boddi cenedlgarwch yng ngwir ystyr y gair, ac angen mawr Cymru yw rhai i achnb ei hiaith, ei thraddodiadau, a'i han- rhydedd oddiwrth ddynion geisiasant Seis- nigeiddio hyd yn oed y mudiadau cenedl- aethol. Fedr Cymro fyth fod yn Sais, mwy nad all Sais fod yn Gymro a phan wthia'r rhai hynnv a geisiant drawsnewid eu hunain yn y modd yna, eu hanian Gymreig o'u bywyd, ni chant ddim i lanw'r gwagter os na chant gydymdeimlad ambell galon feddal. L Dyddorol. Y mae llyfrgell Caerdydd wedi llwyddo i sicrhau i'w hadran Gymraeg lyfr o ddyddordeb a gwe,th mawr, sef "Perl y Cymro" nou Cofiadur y Beibl ar fesurau Salman Dafydd. Ychydig iawn o gopiau o'r llyfr hwn sydd ar gael, ac y mae'r un sydd yn y llyfrgell yma mewn cyfhvr hynod o dda. Awdwr y llyfr yw Richard Jones, o Henllan, Dinbych, yr hwn a anwyd yn 1603. Graddiodd yn M.A. yn Rhydychain, ac efe hefyd oedd ficer Llau- fair Caereinion o 1636 hyd 1650. Bu farw tua diwedd y flwyddyn 1655. Ai- ddechrei-ir llyfr, gwelir llythyr at yr awdwr oddiwrth James Howell, awdwr Epistolae Ho- Elianae ac hanesydd enwog'yn nheyrnasiad' Siarl II. Helyntly Llyfrgell. Anffodus iawn oedd y cynnwrf cydrhwng y prif lyfrgellydd ac Ifano. Hwyrach fod Ifano wedi croesi'r ffin ryw ychydig ond, wedi'r cyfan, nid oedd ond cerdded llwybr y prif lyfrgellydd blaenorol. Hawdd oedd gweled oddiwrth eiriad y cyhuddiad fod yno deimlad eiddigeddus y tu ol. Ryd yn oed pe bai'r trosedd yn un mawr, gwaith Mr. Farr oedd rhoi'r peth o flaen dirprwywyr y llyfr- gell, ac nidyhoeddi barn ohono ei hun cyn i neb ymron wybod dim ynghylch y mater. Gwyr pawb mai i Ifano mae'r clod am lwydd- iant yr adran Gymraeg. Nid oes yr un Cymro arall ymhlith y swyddogion yn sicr nid oes yr un arall yno fedr wybod gwerth llenydd- iaeth Gymraeg. A gresyn na chawsai Cymro y deyrnwialen, o leiaf yn adran Gymraeg y llyfrgell. Tybed a foddlonai'r Saeson i Gymro uniaith lywodraethu llyfrgell Seisnig yn Lloegr ? Na, ni chawsai y swydd fach leiaf yn perthyn iddi, ac eto, ym "mhrif Ddinas Cymru estron eistedd ar yr orsedd Rhwysg Hanes Cymry. Gwneir paratoadau "mawrion gyferbyn a Rhwysg Hanes Cymru a gynhelir yma ddiwedd Gorffennaf a dechreu Awst. Hyder- wn mai nid rhwysg fydd y cwbI. Nid yw Cymru'r gorffennol wedi cael lie amlwg iawn yn hanes Prydain Fawr, ond mae'r cymylau wedi dechreu cilio ers llawer dydcl, a claw bryniau Cymru fwyfwy i'r golwg. v Mwyn ddigon fydd cael gweled ysbrydion rhai arwyr y dyddiau gynthyd yn oed yng ngwastadodd Caer- dydd pan fydd yr Haf yn ei ogoniant. Rhyw- fodd mae hanes Cymru Fu yn rhy gysylltiedig a mynyddoedd a chorwyntoedd i fod yn real iawn ar wahan iddynt. Ond foallai y cawn fwy u hamdden i'w ddeall pan fo'r cledd yn y wain a'r nen yn ddigwmwl. Peth dig on anghymreig o bosibl yw Rhwysg o'r fath ond os ennyn ryw ychydig o ddyddordeb ym meddyliau ieuenctyd yn hanos en gwlad. ni fydd yn ofer. Arhosed ysbrydion oin hen arwyr yn hir i gynniwair trwy'r lie. Pe baent ond arwyr dychymvg, hoffasem iddynt aros yn hwy nag Awst.

---_._------_--PULPUDAU'R…

Cwyn " Tudor.".

Advertising

~~~~DYDDIADUR,

Gyda'r Clawdd,