Symud i'r prif gynnwys
Cuddio Rhestr Erthyglau

4 erthygl ar y dudalen hon

Yn y Tren. I

Newyddion
Dyfynnu
Rhannu

Yn y Tren. I GAN Y CKWYDRYX. I Cefnodd fy ligliyd-deithiwr a'm cyfaill gan wynebu ar Ddyffryn Nedd ramantus ac ] Aberdar fyd-enwog, ac unwaith eto eistedd- j a is yn y gongl bellaf yn y cerbyd rhag bod "pobl y myn'd a'r dod" yn torri ar fy nhangnefedd Ilengar. Rai wytknosau i gyfeiriad y gorffennol, tynnwyd fy sylw gan y DARIAN (mewn adolygiad) at lyfr newydd i'r ysgolion a'r aelwydydd, yn dwyn yr enw,' "Adroddiadnr Glan-Wysg," Llyfr III., wedi ei gyhoeddi gan Southall a'i Gwmni, yng Nghasnewydd-ar-Wysgr. A golygydd y llyfr bychan cynliwysfawr a swynol o brydferth yw Air. Hugh Roberts, ysgolfeistr yng Ngliellan, Ceredigion. Er fod Southall yn enw adnabyddns a pharebus mewn llenyddiaeth Gymraeg, nid wyf yu sicr i mi gael golwg ar enw Mr. Hugh Roberts fel awdur na golygydd cyn y llyfr hwn. Os dyma ei gyntaf-anedig gwyn ei fyd, gall agor yr. hwylian, gan forio'n galonnog a buddugoliaethus yn pi flaen, er nad oes na B.A. na B.B.D. yn canlyn ei enw. Yn wir un o beryglon byd y llyfrau yn yr oes hon yw gadael yr awduriaeth a'r olygiaeth yn ormodol i fechgyn y graddan, ac os heb gysgod Prif-ysgol dros lwybr bywyd, yn arbennig cysgod Rhydychen neu Gaergrawnt, ofer disgwyl i ddim da i ddyfod o Nazareth! Pob rhwyddineb i fechgyn a merched Cymru i fwrw en crymanau i gynhaeaf y graddau, ond ceir golwg ar ambell un yn cario cynffon fel corned heb fod athrylith erioed-wedi ei arddel fel athro na phregethwr. Nid bob amser—yn yr oes oil, blaen, ddarllehydd—y hnldai "Ph. P. o Germany na "D.D." o America yn nod ar wr o dalent wreiddiol. A diflannodd anfarwoldeb degau o "B.A. Lons" yn swn clod y fuddugoliaeth radd- yddol. Natnriol—tra yn sylwi ar enw- hytrach yn anadnabyddus ym myd y lienor yw gofyn, "Pwy yw hwn F" Gwelaf fod y llyfr yn son rhywfaint am y beirdd a gan. mor swynol rhwng y dorian, ond nid oes gair am y golygydd na dariun o hono chwaith! Diolch am air cynhwYsfawr-os yn fyr i bwrpas—am y beirdd. Pa nifer o feirdd y DARIAN a dreuliodc1 awr hamdden ar hirnos gaeaf yng- "N gardd y Beirdd/' pryd y taflwyd clwyd yr ardd yn agored—led y pen—-flynyddau yn ol? Dyna wledd, na plirofwyd mo'i bath yn Eden heb yr un cerub a'i gleddyf tanllyd ysgwydedig bygythiol yn awgrymu am gadw draw! Cofiaf yn dda mor tlasus y gair o hanes y beirdd, yn gystal a ffrwytli yr awen. Yn wir, os ceir trefn ar fyd, a cliyfle papyr a'r DARIAN. nid ffol o beth fyddai rlioddi tro drwy "Ardd y Beirdd ryw dro etc. Ond, anfynych y sonia Golygydd am dano ei hun, er fod ambell un yn tynu ei lun hefyd er i'r dafllenydd gael rhywfath o syniad am y dyn oddiallan! Wedi. ymgolli mewn myfyrdod cwyrain, wele Port Talbot a thri nen bedwar o ddvn- 4on deallus en hwynebau, ac o drwsiad bon- eddigaidd i fewn, ac eisteddodd un ar fy nghyfer, gan sylwi ar y llyfr o fy mlaen, a chyfarchodd fi "Prynhawn da, syr," Naturiol talu y -pwytli yn oJ. ac atcbais, ddiwrnod !>t a 1. s\ "Gwelaf," dywedai, '"eieh bod yn teimlo diddordeb mown llyfr, "Dangosais y wyiiel>-ddaleu. "0! rwy'n gyfarwydd iawn, neu, i fod yn gywir/vr oeddwn yn gyfarwydd iawn a Mr. Hugh Roberts, hen gyd-fyfyriwr i- ini ym Mangor, a kleeper o fachgen ydoedd hefyd." "Hynod iawn," eglurais. "Yr oeddwn yn holi fy hun, ac yn ccisio dyfalu beth allasai fod ei. hanes. Gwelaf ei' fod wedi cael gweledigaeth ar lyfr teilwng i'r. plant, ac y mae ei nodiadau ar eiriau a'i fanylioll am awduron yn Hawnach na dim a. welais yng nghyfres llyfrau yr ysgolion. Ouid yw yn gynhwysfawr ac yn fanwl heb golii y symlrwydd 8ydd yn hanfodol mewn llyfr i'r ysgolion. TVy yw y golygydd, dywedwch, heblaw ei fod yn athro yng Nghellan, Geredigioll "0, mi dywedaf i chwi rai pethau am Mr. Hugh Rob(>rt8, a gyda llawv-mantais i'r plant fyddai cad gair am bob Golygydd o'i fath yn y llyfr ei hun, ond rywfodd nid y Golygydd ei hun yw'r dyn a wna beth felly. Un o feehgYIl Bethesda, Arfon, ydyw. Yr oedd ei dad, hyd ei ddyddiau olaf yn y byd, yn ddiacon yn Salem, ae yn un o'r ffyddlon- iaid i uchel wyliau ei enwad. Teulu gwir barchu-s a titeulu lond y ty! Cododd Hugh ar ei. adenydd fel athro cynorthwyol i Southampton; bu yng nghym- dogaeth Bournemouth; disgynnodd yn brif- athro yn Sir Gaorfyrddin; aeth Baeth serch ¡'w galou, a jdiriododd un o rianod hawdd- gar ardal Peneadcr. Symudodd i fod yn brif-atliro i ardal swynol brydfertli Cellan, ac yno y mae yn llwyddiannus ac yn barchus, ae yno y bydd yn debyg o aros bellach gyda'i ysgol. a'i wialen bysgota a'i wn a'i gi, gan ei fod yn feistr diguro am ddysgu plant, dal pysgod, a saethu cwn- ingod." "Diolch," meddwn, er mwyn iddo gael cyfle i anadlu, gan ei fod mor hyawdl a'r Parcliedig1 Towvn Jones, A.S. "Ie, diolch am air o hanes a wna y llyfr bychan yn llawnaeh o ddiddordeb a. mwyn- had i mi." Ac yclxwanegais, "Mae"n debyg fod Teifi. yn. afon gyfoethog am bysgod, brithyll a samwn, beth bynnag. Ac os yw Mr. Roberts wedi darllen "Compleat bank Walton (gofaled y cysodydd am Izaak rliag ei droi yn Isaac), y mac wedi cael gwersi ar fachu pysgod." "Dai'ilfu Izaak Walton yn wir," atebodd dan chwertiiin o ddyfnderoedd ei galon. Nid chwerthin didalent a gwag, ond y cliwerthin ag svdd vn iecliyd i'r gwrandawr, ac YU codi ysbryd dyn sydd yn gwelpd neb na dim oud Germans ynglvvvsg ac yn effro "Wyddoch cbi, syr," gofynodd, "pa le y caiodd ei wersi cyntaf? Yn afon Ogwen, a liviiny dan drwyn Arglwydd Penrhyn, gan gklw nn llygad ar y pysgodyn a r llygad urall yn gwylied swyddog yr afon! Und, y peth amiycaf, ar "alLan 1 r "Ù;l, ym I mv wyd Mr. Roberts er pan mae yng Sghèllün, yw ei ardd. Fe basiodd yn un o'r ddau uchaf yng Ngheredigion fel gardd- r a dywedir fod ei ardd fel darn o bai~ adwys. Clywais fod inspector yn dweyd fud vr awdurdodau yn Aberystwyth yn dvmtino ar.no drefnu gartid i'r ysgol, er tlioddi gwersi i'r plant mewn garddwriaeUi n gwersi mewn amaethyddiaeth Hywedn fod Ysgol Cellan yn curo'r holl ysgolion yn nrhliad Ysgol Sir Iregaron, a hawdd ddigon fyddai i'r plant ei ysgol guro plant I Ceredigion o Deifi i'r mor mewn garddwr- iaeth." "Paham," gofynais, "na. byddai Mri. So" utli,ill a? Gwmni yn trefnu gyda Mr. Roberts i ddwyn allan lyfr yn dwyn yr enw "Gardd yr Ysgol." Yn sicr byddai yn amserol a gwerthfawr. Onid yw yn bryd i'r Llywodraeth roddi gwersi i'r plant—drwy yr ysgolion—mewn pethau sydd yn hanfodol i'w cynhaliaeth Cyrhaeddwyd Penvbont-ar-Ogwy, a choll- a is yr athro hawddgar, garedig o'i gongl, and cyn cefnu ar ddrws y cerbyd, dywedodd, "Cefais gwmni Mr. Roberts yn Aber- ystwyth ddau haf yn ol; yr oedd yn mwyn- hau nefoedd ar y ddaear ar lan y mor yng nghysgod craig, gyda'i eneth fach swynol, Dilys, wrth ei ochr, a nofel freuddwydiol yn ei law Flynyddau yn ol, tra ar daith yn Ffraine, digwyddais ei gyfarfod yn rnwyn- liau rhyfeddodau Paris gyda "French Re- I volution Carlyle yn ei logell. Dydd da, i darllenwch farddoniaeth am flodaii ae adai- a ser yn Adroddiadnr Glan-Wysg, a gallaf eich sicrhau y ceweli wledcl ar eich faith." Ie, blodau, ac adar a ser, dyna ogoniant a miwsig daear a nefoedd mewn brawddeg! Cnd, rhaid cael tamed o fara gwenith a chaws tampo, er eadw corff ac enaid mewn heddweh a'u gilyckl cyn ymgolli yng nghwmni blodau ac adar a ser.

I "Wrth fynd Heibio."

Llythyrau at y Golygydd.I

IHebron, Ton.