Symud i'r prif gynnwys
Cuddio Rhestr Erthyglau

4 erthygl ar y dudalen hon

,.Ffetan y Gol.I

Newyddion
Dyfynnu
Rhannu

Ffetan y Gol. I Cofied pawb fo'n anfon i'r Ffetcr, mai dyma'r gair sydd ar ei genau:- NITHIO'R. GAU A NYTHU'R GWIR. Yr hen am weddi. I At Olygydd Y BRYTHON I SYB,—Gwelaf fod Mr. Aneurin Rees yn Y BRYTHON di weddaf yn cymell neilltuo dydd Gwyl Awst nesaf i bawb gyd-weddio am ben ar y rhyfel. Awgrym rhagorol, ond yr adeg yn bell iawn. Os dydd arbenmg i weddi, mynner ddechreu r mis nesaf. Beth a faddylieeh, Mr. Gol., o ofyn i holl hen bobl ein gwlad droi ati i weddio dros ein milwyr a'n morwyr. Ma.e llawer ohonynt yn teimlo'u' hunain ar y ffordd wedi mynd yn llesg & Lliprynaidd a'r to iach a heinyf sydd o'u cwmpas mor ddiystyr o'u teimladau nes fod llawer UTl ohonynt yn dyheu am gael mynd adre, gan weld ei hun yn dda i ddim. Ond byddai'n godiad calon i'r hen bobl fecldwl y gallai ou gweddiau fod o les i rhy wun ac- os vn rhy gloff a musgrell i hobian i I)S,r Arglwydd, eu bod yn medru tynnu yn rhaff- au'r addewidion o'u conglau cyfyng, ac hwyrach doddi mwv ar galon y Nefoedd ar ran y milwyr nag a wna gweddiau a chyflawniadau rhugl a chyhoeddus y rhai ieuengaf a llai eu profiad o chworwder bywyd.—Yr eiddoch yn gywir, WRTHI HI BOB DYDD Y Cymdeithasau Cymraeg — Sul Cenedlaethol Cyniru, Chwef. 27. At Olygydd Y BBYTHON I SY.R,Caniatewch i mi ofod fechan i adgofio gweinidogion ac eglwysi o Sul Cenedlaethol Cymru a ddethlir Chwefrol 27, drwy gyfeir- iadau pwrpasol felly ar yr adeg gyffrous hon yn banes y byd. Cenedlgarwch heb barch at Dduw a dyn a ffioiddir gennym-a chaniatau ci fod yn bosibl. Gwahoddir gweinidogion, athrawon, ac arolygwyr Ysgolion Sul i'r Arddangosfa a'r Gynhadledd er hyrwyddo addysg mown Cymraeg a gynhelir yn Ysgoldy St. John, Caerdydd, Mawrth 18. Bydd yn yr Arddangosfa adrau arbennig ar gyfer Ysgolion Sul. Y mae pob gobaith yr etyb y cwbl ddiben ei fodolaeth, sef yw hwnnw codi Cymru, Cymro a Chymraeg, i uwch safle yn y byd. Da fydd gennym am help pawb yn y gwaith da hwn.—Dros yr Undeb, D. ARTHEN EVANS. Ysg. Cyffredinol, 15 Somerset Road, Harry "Athrawon sy'n gwrtbruo." At Olygydd Y BRYTHON SYR,—Yn eich papur diddorol a.m Tach. 18, gwelais yr englun canlynol o waith Pedrog, cyflvrunodig i'r Athro J. M. J. a Thecwyn :— Dyblu'r n droes yn bendro-arna'i'n wir Yn y niwl r,y'n crwydro Athrawon sy'n gwrthruo Cais call eu deall, ond-O t Mao'n debyg y buaswn wedi darllen yr englun a'i anghofio fel llawer englun arall oni buasai am yr O calonrwugol yna sue Id ar ey ddiwedd. Mae'n amheus gonuf a ollyngwud • ochenaid mor ofidus er dudd Ochenaid Gwuddno Garanhir Pan droes y don tros ei dir. Paham yr ocheneidiwch i Brifardd mwun ? Ond dvna, nid ydum oil o'r un natur. Bu yr n ddwbl unwaith yn fy mlino inau, ond yn lie rhoi fy mhen yn fy mhlu, ac ochneidio o'i phlegid, fe droais y min tuag ati, a dechreuais ymladd a hi, a herio'i gwaethaf, ac er mawr foddhad imi diflanodd yn llwur o'm horgraff. Nid oes genuf ychwaneg i'w wneud gudag n ddwbl, nac angen dyblu unrhuw gudseiniad arall. Er hynu, rhaid imi ymwneud a'r bobl a fynant ei gwthio arnaf yn erbun fyjewyllus a'm dull o ymdrin guda'r bonwur hynu, yduw ymladd guda hwuthau hefud, a herio eu hawl i osod eu deddfau mympwuol arnaf å Cy- hoeddaf fy hun yn anarchist orgraffyddol. Gwadaf hawl unrhuw ddun, cymdeithas, neu glymblaid o ddynion, i gyhoeddi fod fy orgraff yn anghywir, os yduw yn cyfleu syniad. cywir f, fn ^rtiniau yr iaith fel y clywir hwunt o enau .}Vr cywir. Hawliaf y gwna hynu, ac iuil ei bod yn gysonach ynddi ei hun, ac a „ Idfan Soindobiaeth{phoneticism) nag orgraff i su'n ysgrifenu Cymraeg Y'Nghym gr, neu Lanrwst, yn yr oes oleu a 1 i1. hort. Meddaf bob dyledus barch wur dysgedig, a pharOdrwudd i ufudd- J dec -fftu goreu gallwuf, hud nes yr o imi (lroseddu deddfau Synwur Cyff- i Yw A eu gwedd sumlaf. Trosedd yn erbun sy^yatf cyfiredin yduw gorchymynu ysgrifenu ,dwl'neu ddwu r mewn geiriau pan wna un j tro i gyfleu syniad cywir am seiniau y geiriau. I ba beth y dyfeisiwud ysgrifen, tybed ? Diben ysgriien yduw amlygu i'r darllenudd feddwl yr ysgrifenydd, fel pe buasai yn siarad ag ef. Ni osodwud rheid- rwudd ar fod i ysgrifen ddangos mewn modd diffael darddiad y geiriau a ddefnyddir. Pe buasai gwir angen am wneud y fath beth, nid uw yn bosibl mewn orgraff. Tebug i hyn y iraethodd y Ffrangcwr Sainte Beuve ar y mater, ac wrth gwrs dylid credu Ffrangcwr, os na chredir fi Trwu ddodi llythyreh yn ychwaneg neu tv yn llai mewn gair nis medr yr anwubodus wubod mwu ynghulch ei darddiad, ac fe wur dysgedigion pa un bynag a roddir hi ai peidio." Oferwaith uw ceisio pwnio cofleidiau o reolau orgraffyddol diangenrhaid i ben pobl, nis gallant buth eu dysgu, a phe gallent nis gwnaent, a gweithredent yn gall trwu beidio. Mentraf haeru mai unig obaith Cymru am unffurfiaeth perffaith ynglun ag orgraff yr iaith yduw ysgrifenu Cymraeg Seindebol. Gol- ygir wrth hynu beidio a dyblu unrhuw gud- aaln, a rhoddi u ymhob lie y seinir hi. Y peth goreu, y peth cywiraf a gonestaf, chwedl Tecwyn, yduw hynu, ie, a'r peth sumlaf, a mwuaf rhesymol o ddigon, meddaf finau. Tystiaf na chlywodd imdun buw bedyddiol, erioed sain dwu n neu ddwu r yn y geiriau canlynol pan yn cael eu Uefaru yn rhwudd a rhugl mewn brawddeg anwul, tonau, hynu, hwnw, cenad, carai, cerug, corun, etc. Tybed y dywedir wrthuf nad oes modd, yn ol y dull yna, i wahaniaethu rhwng tonau (tunes) a tonau (waves), a rhwng carai (he loved) a carai (a lace)*! Caniataer imi hysbysu y bobl i gywrain a hoffentfy maglu yn y dull terfynoi yna mai nid y weithred o ddyblu'r n nou r su'n gwneud ygwahaniaeth yn seiniau y geir- iau yna, ond y modd y rhenir y silllau fel hun to-nau, times'| ton-au, w, ,es; ca-rai, he lace. ?ed' grifc3ii.icl loved; tonnau j a carrai, nis gwnai un gwai niaeth, un gud- sain glywid wrth gynhanu ,/n naturiol. Br osgoi [amwuaedd, pan fo angen, gellir ysgrifenu tonau a carai, neu ynte tonau a carai. Eithr pa Gymro. ag su'n trigianu rhwng Gwent a Gwuddelwern, na ddeallai frawddegau fel y rhai a ganlun pe heb un acenod i'w gynorthwuo Clywais sain tonau dros y tonau, neu Carai y gwr gael carai esgid. Gwir uw fod cudsain ddwbl neu nod acen yn fuddiol ambell waith i ddynodi lie y dylid acenu gair ond guda'r fath eiriau a hynu, hwnw, hono, anwul, penod, etc., nid oes berugl i undun gamacenu os felly, paham yn enw Rheswm y gelwir ni yn farbariaid a. Scythiaid os na ddyblwn rt ac r yn ol mympwu vr Athrawon sy'n gwrthruo ? Yn ei lufr ar yr Iaith Gymraeg, dywed Mr. Tecwyn Evans fel hun Dylid dyblu n ac t yn y sillaf olaf ond un mewn gair pan io'r aillaf yn gaead, a'r acen gwta ar y llafar- iad fo'n ei rhagflaenu." Yn awr, wn i ddim tu yma i lidiart y Berwun pa un ai agored neu ynte gaead uw llawer sill, aoo wur, frodyr a chudbechaduriaid peidiweh a. gorsynu at fy anwubodaeth, oherwudd ymhellach ymlaen dywed llufr Mr. Evans fel hun Wrth gwrs y mae eithriadau lie y mae yn anodd gwubod pa un ai oaead ai agored uw'r sillaf." Go dda. wir, dyna lie y mae yr Athrawon yn gwrthruo yn dod i mown. Yn awr, oa uw'r doctoria,id yn teimlo anhawsder acyn "gwrth- ruo," pa siawns sudd ganddom ni, greaduriaid tlodion ? Eithr sylweh, os na wnawn, by hook or by crook, buan y eawn glywed rhuw- beth tebug i hun Pryddest neu draethawd. pur dda ar y cyfan, ond y mae'r orgraff yn wallus iawn. Sut y gallwn ni wubod pan y mae'r "Athrawon yn gwrthruo"? 0 Pedrog, Pedrog, gwnaethoch imi feddwl am deirw Basan, yn rhuo ac yn beichio ar eu giludd yn nvtfrynoedd Hermon. Eto, dywed llufr Mr. Evans fel hun i" Pan fo'r sillaf yn gaead, a'r acen gwta ar y llafariaid fdln ei rhagflaenu." Ymhellach, dywed y llufr wrthum mai y Doctor W. 0. Pughe oedd y cyntaf i roddi aeon fel a ganlun ar "hyoy." j Bydded y Doctor Pughe fwuned a chaniatau imi ruw ledgrybwyll wrtho ef ac eraill, nad oes un math o reswin mewn acenu gair yn y dull yna. Ni(larvllafariaid,,oithrarycit< seiniaid, y disgun yr acen drom yn y geiriau canlynol anwul, rhanu, senu, hynu. Os uw y llafariaid yn gwta yn y geiriau yna, yr achoe o hynu ydyw fod yr acen drom ar yr n su'n eu dilunSut y gellir cynhanu y geiriau yna wedi eu rhanu fel hun a-nwul, rha.nu, se-nu. hy-nu ? Dengys hunyna yn amlwg mai ar y cudseiniaid y disgun yr acen drom, a gresyn o beth yduw fod angen am i mi alw sulw y Doctor Pughe-—ao eroMl—at y fath fater suml. Yr y ddiddosbartb ac anwadal Wedi'r cyfan nid yduw dyblu, neu beidio a dyblu n ac r, o chwarter cymaint o bwus yn y mater o loewi yr orgraff Gymraeg, ag yduw rhoddi y ac u lie y seinir hwu. Onibai am y gwall pwusig o ysgrifonu y, a rhoddi sain u iddi, buasai orgraff y Gymraeg yn hynod suml a difai. Ni chredaf fod y peth chwithig yn bod er pan yr ysgrifenwud Cymraeg gyntaf. A fedr rhywun o ddarllenwur dysgedig y BRYTHON roddi rheswm dros yr arferiad ? A oes rhuwun a fedr roddi rheswm digonol dros beidio a gwella y gwall, ac ysgrifenu fel y gwneir yn y llythur hwn ? N.B.—Nid ystyr- iaf fod dyweud Fel hun yr oedd yn y dech- reuad, ac fel hun y rhaid iddo fod butb bythoedd, Amen," yn rheswm digonol droe beidio a dadlu a gweithio er ceisio ei ddiwugio. Y mae ysgrifenu Cymraeg yn ol yr orgraff yma yn berffaith bleserus. Nid oes angen meddwl, cosi pen, nac ocheneidio mewn penbleth gwubod pa un ai uw sill yn agored neu ynte gaead, neu pa un ai u neu y a roddir mewn geiriau fel meg us, canus, hynu, menug, etc., dim ond dotio i lawr y llythyrenau su'n cyfateb i'r seiniau ymhob sill; a hun SU'Il ardderchog, nid oes eithriadau i'r rbeol. Yr eithriadau su'n achosi'r bendro a digalondid ar bobl hawddgar, fwun, fel Pedrog a'i fath Peth rhyfedd ae ofiadwu iawn Uw orgraff iaith fy nhadau Po amlaf y rheolau gawn. Can amlach yr eithriadau. Terfynaf trwu ddal yn gadarn mai fel hun y dylid ysgrifenu Cymraeg, ac ail ddyweud mai trwu y dull yma y ceir yr unig obaith am unffurfiaeth, a hynu am y rheswm di mai hwn uw y dull mwuaf syml, ac ar yr un prud y mwuaf scientific. Blina y bolal o dipun i beth ar geisio dysgu tryblith o reolau mym- pwuol, henafol a rhydlud. Fel y dywed I Proff Rippmann, M.A., am y Saesneg It? inconsistencies, freakishness and difficulties are < due mainly to the pedantry of the learned Yr athrawon yn gwrthruo futh a hefud. Dro yn ol, ysgrifenodd boneddwr o Gymru ataf, a dywedai y byddai W. J. Gruffudd arfer ag ysgrifenu fel Iiiin. Os nad yduw yn oarhau i wneud, caraswn wubod beth a vvaaeth iddo wadu'r ffudd seindebol a gwrth- gilio. Ystyriaf ei bod yn amhosibl iddo beidio a dal ati i gredu y byddai sumleiddio yr orgraff yn y dull hw i yn gymhelliad ac yn gynorth- wu mawr i ieuenctid Cymru ddarllen ac ysgrifenu yr hen Gymraeg. Y mae mor hawdd fel v byddai yn gywiludd goleu i unrhyw herson nas dysgai hi. HUGO DAVIES (Alltud yr Andes). Friere, Chile.

YSl AfELL Y BEIRDD

Cerdd Gwilvm Caiser.

Advertising